Πέμπτη, 8 Μαΐου 2008

Το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα μοιάζει με το Matrix

Το κείμενο που ακολουθεί γράφτηκε από τον οικονομολόγο που είναι γνωστός με το ψευδώνυμο Sbancor και δημοσιεύτηκε -σχετικά- πρόσφατα στο περιοδικό Βαβέλ, με την ευγενική άδεια του οποίου γίνεται και η εδώ αναδημοσίευση του.
http://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=21484
και απο εκει το πηρα και εγω...



Το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα μοιάζει με το Matrix. Υπάρχει κάπου κρυμμένος ένας μηχανισμός, μια matrix (μήτρα) που γεννάει ένα κόσμο ανεστραμμένο, «όπου οι σχέσεις μεταξύ ανθρώπων γίνονται σχέσεις μεταξύ πραγμάτων». Από τη στιγμή που αυτός ο μηχανισμός ξεκίνησε, είναι αδύνατο να γυρίσουμε πίσω.

Ή, μάλλον, πίσω μπορούμε να γυρίσουμε μόνο με ιστορικο-μαντικές λειτουργίες, αλλά –και σε αυτή την περίπτωση- δε θα μπορέσουμε ποτέ να ανακαλύψουμε την «πραγματικότητα». Χάθηκε οριστικά στην πρώτη εξίσωση της μαθηματικής μήτρας. Μόνο να επινοήσουμε ιστορίες μπορούμε. Τίποτα σχεδόν δε ξέρουμε για την Τροία, πολλά ξέρουμε για την «Ιλιάδα».

Αν το δει κανείς στη στοιχειώδη του μορφή, το matrix μοιάζει με το οικονομικό μοντέλο γενικής ισορροπίας του Warlas. Σε ένα τέλειο ανταγωνισμό, τέλεια προϊόντα συνιστούν τέλειες αγορές κι έτσι οι τιμές ελαχιστοποιούνται και οικοδομείται αυτή η ισορροπία, η γενική ισορροπία. Ο Leontiev προσπάθησε να μετατρέψει αυτές τις θαυμαστές εξισώσεις σε ένα σχέδιο. Σκέφτηκε δηλαδή ότι ένα σχέδιο θα μπορούσε να αναπαράγει την ισορροπία, με την ίδια αποτελεσματικότητα, αλλά αυτή τη φορά συνειδητά, στηριζόμενο στη σκέψη και όχι τους μηχανισμούς της αγοράς. Ήταν μια καταστροφή.

Μια καταστροφή λογική, που κατέληξε και σε οικονομικο-πολιτική καταστροφή σκέψη είναι πολύ πιο αργή και πολύ πιο διαψεύσιμη από ένα μηχανισμό. Η διόρθωση των λαθών της είναι επίσης πιο αργή. Και απαιτεί βία φανερή, συνειδητή, ενώ η βία της αγοράς φαντάζει φυσική μοίρα και συνεπώς αθώα. Η ιστορία σοβιετικού «σοσιαλισμού» εμπεριέχεται όλη σε αυτό το «προμηθεικό» λάθος. Και τις συνέπειες τις πληρώνουμε ακόμα.

Στο μεταξύ, το Matrix συνέχιζε να λειτουργεί. Οι εξισώσεις γίνονταν όλο και πιο πολύπλοκες. Οι ειδικοί του μηχανισμού/ μήτρας (οι οικονομολόγοι) δεν καταλάβαιναν πια το νόημά τους. Παπαγάλιζαν, σαν κομμένες κεφαλές, ξύλινες φράσεις της οικονομικής θεωρίας τους: «ελεύθερη αγορά...ιδιωτικοποιήσεις...μάχη κατά του πληθωρισμού...περιορισμός των μη παραγωγικών δημόσιων δαπανών...ελαστικότητα...αισιοδοξία...συγκυρία...απαισιοδοξία...δείκτες...συνολική δημόσια δαπάνη...ανελαστική ζήτηση...bad loans…soft loans…bonds…equity highyield bonds…junk bonds…derivatives…emerging markets…πληροφορικές ασυμμετρίες...moral hazard…deregulation…τεχνολογικός εκσυγχρονισμός...του προϊόντος...της διαδικασίας...αντιπληθωρισμός ύφεση αντιπληθωρισμός...»

Η εικόνα τους ήταν θλιβερή. Πολλοί το καταλάβαιναν, αλλά κανείς δεν μπορούσε να αντικρούσει τη μοναδική σκέψη, γιατί ήταν ακριβώς μοναδική... Και κανείς δε μπορούσε να βγάλει το Matrix από τη πρίζα, χωρίς να εξαφανίσει τον κόσμο, αυτόν τον κόσμο, γιατί άλλοι κόσμοι δεν υπήρχαν πια. Το ωραίο είναι ότι η μήτρα, το Matrix, συνέχιζε να παράγει πλούτο. Έθνη αναπτύσσονταν με εντυπωσιακούς ρυθμούς. Σε πολλές χώρες, νικήθηκαν σοβαρές αρρώστιες, επιμηκύνθηκε η ζωή., λύθηκε το πρόβλημα της πείνας. Το ένα τέταρτο περίπου του κόσμου απέκτησε πρόβλημα παχυσαρκίας. Τα τρία τέταρτα είχαν ακόμα το πρόβλημα της πείνας, αλλά δεν μπορούσες να ρίξεις το πρόβλημα στο Matrix.

Ανάμεσα όμως στις εκατοντάδες εκατομμύρια εξισώσεις της μήτρας, υπάρχει και μια ιδιαίτερα επικίνδυνη. Το κωδικό της όνομα είναι «warfare». Δείχνει την επίδραση που έχουν οι στρατιωτικές δαπάνες ως πολλαπλασιαστές του Α.Ε.Π., του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος, υπό ορισμένες συνθήκες. Η θεωρία του «πολλαπλασιαστή» ανήκει σε ένα διεφθαρμένο εγγλέζο, γεννημένο το 19ο αιώνα, με παράξενες φιλίες, παθιασμένο με τις υπερβολικά αρρενωπές δεσποινίδες του Μπλούμσμπερι. Κερδοσκόπος του χρηματιστηρίου, συχνά με μεγάλη τύχη, ανακάτευε τους λογαριασμούς των άλλων με τους προσωπικούς του, με μια εκπληκτική απατεωνίστικη ικανότητα, που αποτελούσε και τη πεμπτουσία της ιδιοφυΐας του.

Κατάφερε να πείσει τον κόσμο ότι η οικονομία ξαναπήρε μπροστά μετά τη Μεγάλη Κρίση, χάρη στις Θεωρίες του, παραβλέποντας ως ασήμαντο το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και την επίδραση της «δημιουργικής καταστροφής» που είχε.

Τι ακριβώς είναι αυτό το Α.Ε.Π. πολύ δύσκολα μπορεί να το καταλάβει κανείς. Μέρος του Α.Ε.Π. της Ινδονησίας, παραδείγματος χάριν, αποτελεί το εξαγόμενο πετρέλαιο, αλλά και τα χρήματα που ξοδεύονται για να εξαχθεί. Στο απλό οικονομικό μοντέλο, που διατύπωσε ένας ιταλός μοναχός, ο Pacioli, αιώνες πριν εμφανιστεί το Matrix, το δεύτερο νούμερο έπρεπε να αφαιρεθεί από το πρώτο, κι αυτό θα ήταν το λογικό για όποιον διαθέτει έστω και στοιχειώδη νοημοσύνη. Κι όμως, όχι! Οι ιερείς των τελετουργιών του Α.Ε.Π. το προσθέτουν. Μετά υπολογίζουν αυξήσεις και μειώσεις, χρόνο με το χρόνο, και το αποτέλεσμα αυτού του, συχνά τελείως τυχαίου, υπολογισμού μετράει τον πλούτο των κρατών και καθορίζει αυτό που πρέπει να κάνουν για να σεβαστούν τη «μοναδική σκέψη», της οποίας τη σωστή ερμηνεία κατέχουν απολύτως μόνο οι επίσκοποι του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Α, ναι! Να μην το ξεχάσω: Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ήταν κι αυτό μια ιδέα του απατεώνα εγγλέζου που λέγαμε, του περίφημου λόρδου Κέινς.

Με λίγα λόγια, η εξίσωση του «warfare» λεει ότι ένα δολάριο (τι σημαίνει ακριβώς το δολάριο είναι και αυτό ένα ανοικτό ζήτημα μετά το Breton Woods, το 1973) αν επενδυθεί σε όπλα αυξάνεται κατά 2,5 δολάρια περίπου. Το «warfare» λειτούργησε αρκετές φορές: στην Κορέα, στο Βιετνάμ, στο Ιράκ, στο Κόσοβο. Το «warfare» λειτούργησε ακόμη κι αν ο πόλεμος δε γινόταν, όπως αποδείχθηκε με τον «πόλεμο των άστρων», την εποχή που το πιο υψηλό αξίωμα της Αυτοκρατορίας κατείχε ένας ηθοποιός τρίτης κατηγορίας. Γιατί να μη λειτουργούσε και μια ακόμα φορά;

Έτσι γεννήθηκε ο 1ος Ισλαμικός Πόλεμος. Δικαιολογήθηκε με μια λεπτή, παλιά στρατηγική, που έχει τελειοποιηθεί τα τελευταία χρόνια. Η επιλογή του εχθρού γίνεται προσεκτικά. Επιλέγεται συνήθως κάποιος πράκτορας, πρώην μισθοδοτούμενος, της Αυτοκρατορίας: Νοριέγα, Σαντάμ, Μιλόσεβιτς, Οσάμα Μπιν Λάντεν. Απίστευτοι τύποι που, αν κάποιος εξετάσει προσεκτικά την περιουσία τους και τις σχέσεις τους, θα ανακαλύψει δεσμούς παράξενους και ανησυχητικούς. Ομάδες «ειδικών επί της γεωπολιτικής», ιερατικό λειτούργημα που αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία στην Αυτοκρατορία, σχεδιάζουν αρχικά στρατηγικές και χάρτες για το προς τα που πρέπει να κατευθυνθεί ο πόλεμος. Κατόπιν, μιντιολόγοι και δημοσιογράφοι αναλαμβάνουν να δημιουργήσουν τους εχθρούς. Τρομοκράτες.

Ο στρατός μοιάζει όλο και περισσότερο με αστυνομία. Και η αστυνομία με στρατό. Κι αν ένας κακορίζικος δημοσιογράφος πρόεδρος, που καλλιεργούσε και καταβρόχθιζε συνέχεια φιστίκια, είχε θέσει εκτός νόμου τις «covert operations», τις πολύ «dirty» «covert operations», αυτό αποδείχθηκε τελικά καλό. Δημιουργήθηκε «ιδιωτικός τομέας» Μυστικών Υπηρεσιών και Ασφάλειας, κι αναπτύχθηκε ένα δίκτυο εταιριών που παρέχει συμβουλές και υπηρεσίες, ένα δίκτυο εταιριών ειδικευμένων στις πιο βρώμικες επιχειρήσεις. Αφού το «warfare» λειτούργησε τόσες φορές, θα λειτουργούσε και τώρα. Άλλωστε, από κάποιο καταραμένο δομικό λάθος, οι Δίδυμοι Πύργοι πλάκωσαν ένα σωρό ανθρώπους. Η συγκίνηση ήταν μεγάλη. Και, υπό το κράτος της συγκίνησης, δε σκέφτεσαι πολύ.

Έτσι, ο Μπους ο 2ος μπορεί να καταφέρει αυτό που ο Μπους ο 1ος δεν κατάφερε: Να κάνει πόλεμο και ίσως να βγει από την οικονομική κρίση, λίγο πριν τις εκλογές για τη δεύτερη αυτοκρατορική θητεία. Τον Μπους τον 1ο τον πρόδωσε ο χρόνος, κι έτσι τα ευεργετικά οικονομικά αποτελέσματα του Πολέμου στον Κόλπο τα καρπώθηκε ένας αυτοκράτορας δημοκρατικός και ερωτομανής. Κι αυτή τη φορά, όλα θα λειτουργούσαν. Ο κόσμος του Matrix θα εξακολουθούσε να υπάρχει και να ευημερεί.

Αλλά μέσα στο Matrix υπάρχει ένα «ελάττωμα». Κανείς από τους οικονομολόγους- επισκόπους της Μοναδικής Σκέψης δεν φαίνεται να έχει καταλάβει τη φύση του, αν και πρόκειται για απλούστατα, τα πιο απλά μαθηματικά. Μεταφρασμένα σε γλώσσα που καταλαβαίνουν ακόμα και οι πιο ταπεινοί πληβείοι, τα μαθηματικά αυτά λένε πως, αν αυξάνεται η παραγωγικότητα χάρη στη χρήση νέων τεχνολογιών και στη νέα οργάνωση της εργασίας, ενώ δεν αυξάνεται ταυτόχρονα η συνολική ζήτηση, οι τιμές πέφτουν ραγδαία. Πρόκειται για πολύ παλιά ατέλεια του Matrix, που φανερώθηκε στη δεκαετία του 30, αλλά μετά κάπως κρύφτηκε. Λέγεται Αντιπληθωρισμός, το ακριβώς αντίθετο του «μεγάλου εχθρού» των επισκόπων οικονομολόγων, που λέγεται Πληθωρισμός.

Η πρώτη χώρα όπου εξαπλώθηκε αυτή η επιδημία ήταν η Ιαπωνία. Εκεί η παραγωγικότητα αυξανόταν πολύ και για πολλά χρόνια. Στην αρχή, η Αυτοκρατορία την υποχρέωσε να ανατιμήσει το νόμισμά της, ώστε να σταματήσει να εξάγει. Μετά κατέρρευσε ένας δείκτης που τον λένε Nikkei και στον οποίο αποδίδουν μεγάλη σημασία, μετά έσκασε η φούσκα των ακινήτων και τέλος οι τράπεζες έφτασαν στα πρόθυρα της πτώχευσης.

Κι όμως, οι ιάπωνες δοκίμασαν όλες τις συνταγές των μάγων οικονομολόγων. Πρώτα, κατέβασαν στο μηδέν τα επιτόκια. Μετά χρέωσαν το κράτος. Τελευταία, άρχισαν να τυπώνουν και νόμισμα. Τίποτα. Οι τιμές εξακολουθούσαν να πέφτουν, και συνεπώς συνέφερε να κρατάει κανείς ρευστό, ακόμα και με μηδενικά επιτόκια, παρά να επενδύει ή να καταναλώνει. Με το ίδιο ποσό, αύριο μπορείς να αγοράσεις περισσότερα αγαθά απ ότι σήμερα. Παγίδα ρευστότητας, που τον κίνδυνό της είχε καταλάβει κι εκείνος ο διεφθαρμένος εγγλέζος.

Η Αυτοκρατορία σκεφτόταν ότι αυτό μπορούσε να συμβεί μόνο στην Ιαπωνία, χώρα που είχε να κάνει πόλεμο από τότε που δύο πυρηνικές βόμβες έπεσαν στο έδαφός της, καίγοντας χιλιάδες ανθρώπους και σκοτώνοντας άλλες δεκάδες χιλιάδες με τη ραδιενέργεια.

Ψάχνοντας τους πίνακες, που το Matrix παράγει σωρηδόν, συχνά αλλάζοντας τα νούμερα για να φανεί πιο καλό (ακόμα και τα Matrix έχουν προβληματάκια με το εγώ τους), βρήκα και ορισμένους αποκαλυπτικούς: Στον πίνακα που δείχνει τον αντιπληθωρισμό στην Ιαπωνία, οι τιμές κατηφορίζουν ραγδαία! Το ίδιο και στον πίνακα με τον αμερικάνικο αντιπληθωρισμό.

Που φαίνεται πιο καθαρά, αν κοιτάξει κανείς τις τιμές στην παραγωγή, που κι αυτές έχουν πάρει την κατηφόρα. Αντίθετα, η παραγωγικότητα ανεβαίνει. Πετάει! Από το πρώτο τρίμηνο του 1994 μέχρι το πρώτο τρίμηνο του 2001, αυξήθηκε κατά 35%. Πόσο πρέπει να αυξηθεί η ζήτηση, για να στηρίξει αυτή την άνοδο της παραγωγικότητας; Εδώ το Matrix γίνεται λίγο πιο ασαφές. Αλλά εμείς θα επιμείνουμε.

Λοιπόν, στο ΑΕΠ των ΗΠΑ, στις προσωπικές δαπάνες και στις επενδύσεις συμβαίνουν τα εξής: Το τελευταίο τρίμηνο είναι σίγουρα αρνητικό και το τέταρτο θα έχει σίγουρα και αυτό αρνητικό πρόσημο. Οι δαπάνες κρατάνε, μέχρι το δεύτερο τρίμηνο το 2001, ενώ οι επενδύσεις αρχίζουν να πέφτουν από το δεύτερο τρίμηνο το 200 ήδη. Ο δείκτης αποταμίευσης (savings rate), που στην Αυτοκρατορία είναι παραδοσιακά χαμηλός, ανεβαίνει. Πρόκειται μάλλον για το πρώτο σημάδι της παγίδας ρευστότητας.

Λοιπόν, για να ανέβει το ΑΕΠ κατά μια εκατοστιαία μονάδα, θα χρειαζόταν περίπου 130 δισεκατομμύρια δολάρια σε πολεμικές δαπάνες (πολλαπλασιαστής 2,5), που θα απέδιδαν ακριβώς 325 δισεκατομμύρια δολάρια. Αλλά αν ο αντιπληθωρισμός εξακολουθήσει να κινείται στα σημερινά επίπεδα, -1,5%, στις τιμές παραγωγής, αυτό το ποσό είναι εντελώς ανεπαρκές, γιατί μου υποτιμάται την ώρα που το ξοδεύω. Συνεπώς χρειάζονται κι άλλα χρήματα. Για να επανέρθει το ΑΕΠ σε μια κανονική αύξηση, ίση με 3%, χρειάζονται πολεμικές δαπάνες μεγαλύτερες από 600 δισεκατομμύρια δολάρια το χρόνο.

Σκεφτείτε τις επιπτώσεις στο δημόσιο χρέος, την αφαίρεση πόρων από άλλους τομείς της οικονομίας, τα επιτόκια που, αργά ή γρήγορα πρέπει να ανέβουν, κλπ, κλπ, κλπ...

Μα σας φαίνεται λογικό να ξοδεύονται 600 δισεκατομμύρια για τον Μπιν Λάντεν; Κι αν όλες αυτές οι επενδύσεις συνεχίσουν να αυξάνουν την παραγωγικότητα και να κατεβάζουν τις τιμές; Μέχρι πότε οι «πολεμικές δαπάνες» πρέπει να επεκτείνονται, για να καλύπτουν μια μειούμενη ζήτηση «μη στρατιωτικών» αγαθών και υπηρεσιών; Σε ένα χρόνο θα χρειάζονται πάνω από 1.000 δισεκατομμύρια δολάρια. Και ούτω καθεξής...

Το Matrix τα έχει παίξει. Και δεν είναι δυνατόν να το έχω καταλάβει μόνο εγώ. Κι άλλοι το ξέρουν. Κι άλλοι ξέρουν ότι το «πρόγραμμα warfare» παρουσιάζει ελάττωμα στη σειρά των εξισώσεων που αφορούν τις στρατιωτικές επενδύσεις, την αύξηση της παραγωγικότητας και την πορεία των τιμών. Ένας πόλεμος, για να έχει ουσιαστική επίδραση σε μια οικονομία όπως η σημερινή, πρέπει να είναι ένας πραγματικά μεγάλος πόλεμος, όχι μια διεθνής αστυνομική επιχείρηση.

Η «σύγκρουση των πολιτισμών», ο ισλαμικός πόλεμος, δεν είναι σοβαρός πόλεμος. Ένας και μοναδικός πραγματικά μεγάλος αντίπαλος υπάρχει: Η Κίνα.

Το Matrix άρχισε να το υπολογίζει αυτό, από τους πρώτους μήνες της αυτοκρατορίας του Μπους του 2ου. Έστειλε ένα αεροπλάνο στον εναέριο χώρο της Κίνας. Προκάλεσε μεγάλο επεισόδιο. Αλλά κάποιος επενέβη στα κυκλώματά του και το εμπόδισε, σκεπτόμενος –όπως το σκέφτηκε και ο στρατηγός Μακ Άρθουρ στην Κορέα- ότι ο πόλεμος εναντίον 1,5 δισεκατομμυρίου κινέζων δεν μπορεί παρά να είναι θερμοπυρηνικός. Οπότε...

Άφησαν τους στρατιωτικούς να παίξουν με το Αφγανιστάν. Έφεραν στα ίσα της την Lockheed και απέφυγαν την κατάρρευση της Wall Street τον Σεπτέμβριο. Αποτελέσματα προσωρινά. Τώρα βρισκόμαστε πάλι στο σημείο που ήμασταν πριν. Αύριο, ή σε ένα μήνα, ή σε τρεις, θα καταφτάσουν στην αγορά τα «προβλήματα» των γιαπωνέζικων τραπεζών, μπροστά στα οποία το τεράστιο χρέος της Αργεντινής είναι μια απλή ακάλυπτη επιταγή επαρχιακής επιχείρησης. Μιλάμε για 152 τρισεκατομμύρια δολάρια, το 30% του ΑΕΠ της Ιαπωνίας. Κι από αυτά, μόνο τα 70 καλύπτονται από εγγυήσεις. Αν το μεταφράσουμε σε τραπεζικούς ισολογισμούς, σημαίνει ότι οι πεντε μεγαλύτερες τράπεζες της Ιαπωνίας έχουν χάσει τα μισά αποθέματά τους. Και οι άλλες απλώς δεν έχουν τίποτα. Τα στοιχεία προέρχονται από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, και είναι συνεπώς αισιόδοξα.

Οι ιάπωνες ήταν «the lenders of the last source». Οι σίγουροι δανειστές, αυτοί που μπορούσαν να σώσουν την κατάσταση, ακόμη και την τελευταία στιγμή. Ήτανε. Το μέλλον δεν θα είναι αυτό που μας έλεγαν... «Κάποιοι» πρέπει να βγάλουν την πρίζα... «Κάποιοι» ξέρουν ότι το Matrix μας οδηγεί όλους στην καταστροφή. «Κάποιοι» που δεν έχουν εμφανιστεί ακόμα δημόσια. «Κάποιοι» που περιμένουν να φτάσει ο Μπους ο 2ος στο τέλος της κούρσας για να τον πετάξουν απ το άλογο.

Αυτοί οι «κάποιοι» θα μπορούσε βέβαια να είναι ένα λόμπι της Αυτοκρατορίας. Ακόμα και στην Αυτοκρατορία υπάρχουν «φωτισμένοι». Αλλά αυτοί οι κάποιοι θα μπορούσε να είμαστε και εμείς. Χιλιάδες, εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες της νοητικής εργασίας, σπαρμένοι παντού. Στις τράπεζες, στα ερευνητικά κέντρα, στη βιομηχανία του θεάματος, στις διαφημιστικές εταιρίες, στη βιομηχανία του software, στους εκδοτικούς οίκους, σε οποιοδήποτε μέρος σου ζητάνε να χρησιμοποιήσεις τον εγκέφαλό σου, την ικανότητά σου για κοινωνικές σχέσεις, τα συναισθήματά σου, για την επιχείρηση...

Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι που, ανάμεσα σε ένα σερφάρισμα στο Internet, σε μια «έκθεση που πρέπει να είναι έτοιμη σε μιαν ώρα», σε μια ματιά στα μπούτια της συναδέρφου ή στα αντρικά «προσόντα» του συναδέρφου, μπορούν να ανταλλάσσουν πληροφορίες και να στέλνουν απελπισμένα μηνύματα για βοήθεια. «…Mayday…Mayday…To Matrix τα έχει παίξει... Red Alert… Αν υπάρχουν κι άλλες ανθρώπινες υπάρξεις εδώ γύρω, ελάτε σε επαφή μαζί μας. Αμέσως!»

EΝΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ... ΤΡΟΜΑΚΤΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΟΥ ΜΟΥ ΗΡΘΕ...

Στο facebook έχω μόλις 30 φίλους. Αυτό δεν είναι απαραιτήτως κακό, αρκεί να πιστεύεις πως διαθέτεις περισσότερους στην πραγματική ζωή. Η καλή υπηρεσία μού προώθησε μία διαφήμιση με την οποία με προτρέπει να αγοράσω ένα βιβλίο προκειμένου, εύκολα και γρήγορα, να διπλασιάσω τον αριθμό των ηλεκτρονικών μου φίλων. Δεν θέλω, αν και για τα ήθη του δικτύου θα έπρεπε. Είναι, τουλάχιστον, υποτιμητικό να διαθέτεις μόλις 30 φίλους σε ένα περιβάλλον 60 εκατομμυρίων ανθρώπων. Το facebook θα ήθελε να γίνουμε όλοι φίλοι μεταξύ μας. Ει δυνατόν, όλοι οι άνθρωποι που περπατούν και αναπνέουν στον πλανήτη.
Να αναρτήσουμε φωτογραφία, στοιχεία ταυτότητας και να συμμετέχουμε με χαρά στις ηλεκτρονικές εφαρμογές που μας ζητούν να δηλώσουμε ποια είναι η αγαπημένη μας στάση στο σεξ. Εκ των πραγμάτων, για αρκετούς ανθρώπους που περνούν τη μέρα τους στο facebook η αγαπημένη τους στάση είναι το 11, κοινώς δύο κορμιά παραλλήλως ξαπλωμένα χωρίς καμία απολύτως επαφή. Αλλά, μισό λεπτό, εδώ χρειάζονται κάποιες εξηγήσεις, αν και όσοι δεν γνωρίζετε τι ακριβώς είναι το facebook θα ήταν καλύτερο να προσπεράσετε το κείμενο.
> Ομως, σας θέλουμε εδώ. Το facebook, λοιπόν, περιγράφεται εύσχημα ως μια υπηρεσία κοινωνικής δικτύωσης, όπου οι άνθρωποι μπορούν να επικοινωνούν με τους φίλους τους, να δημιουργήσουν καινούργιες σχέσεις, να συγκροτήσουν ομάδες κοινού ενδιαφέροντος. Ο μέσος χρήστης ξοδεύει 20 λεπτά τη μέρα στο facebook. Τις τρεις πρώτες εβδομάδες, όμως, διαθέτει ώρες ολόκληρες αναζητώντας φίλους και ανταλλάσσοντας μηνύματα. Αυτή είναι η καλή επεξήγηση της υπηρεσίας. Η κακή λέει πως το facebook είναι ένα παγκόσμιο φακέλωμα προς χάρη των μεγάλων πολυεθνικών και των διαφημιστών, που αποθεώνουν τα εξειδικευμένα δημογραφικά στοιχεία. Φιλικό στο χρήστη.Μπορείτε να δημιουργήσετε μία προσωπική σελίδα, η οποία ουσιαστικά υποδηλώνει το δικτυακό σας στίγμα. Αν θέλετε, όμως, να σας βρουν οι παλαιοί συμμαθητές και οι φίλοι, είστε υποχρεωμένοι να χρησιμοποιήσετε το όνομα που αναγράφεται στην ταυτότητά σας. Για πρώτη φορά στην Ιστορία τόσα εκατομμύρια άνθρωποι έδωσαν με προθυμία το αληθινό τους όνομα σε ένα μέσο που είναι προσβάσιμο από όλους. Η εγγραφή, όμως, δεν μπορεί να γίνει χωρίς μία έγκυρη ηλεκτρονική διεύθυνση. Έχουμε, λοιπόν, περίπου 60 εκατομμύρια ονόματα που αντιστοιχούν σε ίδιο αριθμό ηλεκτρονικών διευθύνσεων. Το σύστημα σε προτρέπει να αναρτήσεις τη φωτογραφία σου και φωτογραφίες φίλων.

Χαριτωμένο; Οχι και τόσο. Το facebook είναι η μεγαλύτερη φωτογραφική βάση δεδομένων που δημιουργήθηκε ποτέ. Στους υπολογιστές του είναι αποθηκευμένες 2 δισεκατομμύρια φωτογραφίες, ούτε το σύστημα συνοριακών ελέγχων των ΗΠΑ δεν έχει τόσες. Μέχρι να διαβάσετε αυτήν την πρόταση στη βάση θα έχουν προστεθεί εκατοντάδες χιλιάδες φωτογραφίες. Κάθε μέρα 14 εκατομμύρια φωτογραφίες εμπλουτίζουν το φωτογραφικό άλμπουμ της υπηρεσίας. Η συντριπτική πλειονότητα των χρηστών έχει τοποθετήσει προσωπική φωτογραφία. Μπορεί να είναι και η δική σας κάπου εκεί, εν αγνοία σας και μάλιστα ταυτοποιημένη στο πρόσωπό σας. Πώς; Κάποιος φίλος σας «ανέβασε» φωτογραφία σας στο προσωπικό του άλμπουμ, χρησιμοποίησε τη δυνατότητα λεζάντας και έτσι όταν ο δείκτης του mouse περάσει πάνω από το πρόσωπό σας, αποκαλύπτεται και το όνομά σας. Οι χρήστες έχουν κάποιους περιορισμούς στην περιήγηση των προφίλ. Ούτως ή άλλως, δεν μπορείς να βουτήξεις σε εκατομμύρια εγγραφές, θα πνιγείς. Αλλά το facebook μπορεί να τους δει όλους. Και να τους περάσει από λεπτό κόσκινο. Ως υπηρεσία είναι εξαιρετικά εύχρηστη ως και χαριτωμένη.

Διατίθεται ένα πλήθος εφαρμογών με τεστ προσωπικότητας, τα οποία σου αποκαλύπτουν πόσο καλός εραστής είσαι ή σε ποιο είδος καταστροφής αντιστοιχείς. Για να δεις, όμως, τα αποτελέσματα, θα πρέπει να καλέσεις και άλλους είκοσι φίλους να ακολουθήσουν το ίδιο μονοπάτι, δηλαδή να χρησιμοποιήσουν την ίδια εφαρμογή. Ετσι, όσο εσύ απαντάς σε ερωτηματολόγια για να μάθεις με ποιον τρόπο φιλάς, προσφέρεις στην καλή υπηρεσία την ευκαιρία να μάθει όχι μόνο τα δημογραφικά σου στοιχεία, αλλά και από ποιο πλευρό κοιμάσαι το βράδυ. Και φαίνεται ότι κοιμάσαι βαθιά.

Δωρεάν τυρί

Το facebook δεν κρύβει πως δωρεάν τυράκι σερβίρεται μόνο σε ποντικοπαγίδες.
Οι μεγαλύτερες εταιρίες μετρήσεων συνεργάζονται μαζί του, όπως, βέβαια, και οι ισχυρότερες πολυεθνικές, αφού διαπιστώνουν ότι μπορούν να κατευθύνουν τη διαφημιστική τους καμπάνια στο πλέον εξειδικευμένο κοινό που δημιουργήθηκε ποτέ.
Ηδη οι μεγαλύτερες εμπορικές επωνυμίες του πλανήτη έχουν υπερήφανα ανακοινώσει τη συνεργασία τους με την υπηρεσία. Μπορείτε, όμως, να δοκιμάσετε και εσείς να διαφημιστείτε σε κοινό της επιλογής σας με προσιτό κόστος. Η διαφημιστική πλατφόρμα του facebook είναι τόσο έξυπνη που το μήνυμά σας θα φτάσει μόνο στους σωστούς αποδέκτες. Μεταξύ μας, πρόκειται για ένα τεράστιο πείραμα του σύγχρονου καπιταλισμού. Μπορείς να κάνεις λεφτά από τη φιλία; Ναι, μπορείς, αρκεί να αντικαταστήσεις τα λόγια από τον ήχο του πληκτρολογίου. Αρκεί να δείξεις πως το εύρος της δικτυακής κοινωνικότητας είναι σημαντικότερο από την ουσία της πραγματικής επαφής. Ετσι, διαβάζουμε στις τελευταίες μελέτες για το φαινόμενο πως η επιτυχία του βασίζεται στην τάση των ανθρώπων να ομαδοποιούνται και να μιμούνται ο ένας τον άλλο. Ο ένας φίλος προσελκύει τον άλλο. Για τις νεαρές ηλικιακά ομάδες η εγγραφή στο facebook είναι τόσο απαραίτητη όσο η κατοχή κινητού τηλεφώνου. Αφού είναι όλοι εκεί! Οι άνθρωποι λένε τα πάντα στο facebook και τα υπογράφουν με το πραγματικό τους όνομα, την ηλεκτρονική διεύθυνσηκαι τη φωτογραφία τους. Και το facebook διαθέτει τεράστια μνήμη και όλη την καλή διάθεση για να συνεργαστεί με τις αρμόδιες υπηρεσίες, αν του ζητηθεί. Δεν χρειάζεται να σας το πει κάποιος τρίτος, το λέει και η άδεια χρήσης της υπηρεσίας, εκείνο το μακρύ κείμενο κάτω από το οποίο πάντα δηλώνουμε πως συμφωνούμε με όσα γράφει. Μεταφράζουμε: «Οταν χρησιμοποιείτε το facebook ίσως δημιουργήσετε το προσωπικό σας προφίλ, σχέσεις, ανταλλάξετε μηνύματα και κάνετε χρήση των εφαρμογών του διοχετεύοντας προσωπικές πληροφορίες σε διάφορα κανάλια. Εμείς συλλέγουμε αυτές τις πληροφορίες για να σας προσφέρουμε εξατομικευμένες εφαρμογές». Τι μας λέει; Πως επεξεργάζονται προσωπικά στοιχεία. Το κάνουν όλοι, αλλά στο facebook οι χρήστες κάνουν μια καθημερινή online ψυχανάλυση καταθέτοντας τις προτιμήσεις τους ακόμα και για τα πλέον προσωπικά θέματα.

Το facebook δεν χρειάζεται να δημιουργεί περιεχόμενο για να προσελκύσει χρήστες. Οι χρήστες δημιουργούν περιεχόμενο και αυξάνουν τον αριθμό των συνδέσεων. Το facebook μόνο ρωτάει με έξυπνο τρόπο. Ρωτάει αλλά δεν ξεχνάει:

«Οταν τροποποιείτε τις προσωπικές πληροφορίες που έχετε διαθέσει, το facebook κρατάει αντίγραφο των προηγούμενων πληροφοριών για ένα εύλογο χρονικό διάστημα». Ευτυχώς, όμως, μας λέει πως πρέπει να έχουμε κατά νου ότι τα προσωπικά μας δεδομένα μπορεί να εκτεθούν σε κακόβουλα μάτια: «Δεν μπορούμε να σας εγγυηθούμε ότι τα προσωπικά σας δεδομένα δεν θα εκτεθούν σε μη εξουσιοδοτημένα άτομα. Αντιλαμβάνεστε και αποδέχεστε ότι ακόμα και αν διαγράψετε τις προσωπικές σας πληροφορίες, αυτές μπορεί να έχουν μείνει αποθηκευμένες σε σελίδες τρίτων». Θέλετε ένα παράδειγμα; Πολύ πρόσφατα γόνοι γνωστών πολιτικών και επιχειρηματικών οικογενειών της χώρας είδαν να ξετυλίγεται στις σελίδες κυριακάτικης εφημερίδας όλο το κουβάρι των κοινωνικών γνωριμιών τους. Οι περισσότεροι χρήστες δεν αξιοποιούν τη δυνατότητα να απομονώσουν το προφίλ τους, επιτρέποντας την προβολή του μόνο στους φίλους τους. Αν, όμως, έχουμε να κάνουμε με εξουσιοδοτημένες κρατικές υπηρεσίες των ΗΠΑ, τότε το facebook θα χαρεί να εξυπηρετήσει:

«Χρησιμοποιώντας το facebook συμφωνείτε στη μεταφορά προσωπικών σας δεδομένων στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Μπορεί να υποχρεωθούμε να διαθέσουμε τα προσωπικά σας στοιχεία έπειτα από νομικές αιτήσεις ή δικαστικές αποφάσεις. Αυτό μπορεί να σημαίνει τη διανομή πληροφοριών σε τρίτες εταιρίες, δικηγόρους ή πράκτορες κυβερνητικών υπηρεσιών».

Στο facebook θα παραμείνεις έστω και νεκρός. Μπορεί να ακούγεται γλυκό καθώς οι φίλοι σου σπεύδουν στη σελίδα σου και γράφουν διάφορα όμορφα, αλλά από ένα σημείο και μετά γίνεσαι ένας ηλεκτρονικός βρικόλακας. Η υπηρεσία θέλει στοιχεία και ένα φορτίο χαρτιά για να διαγράψει το προφίλ ενός ανθρώπου που πέθανε. Ισως να είναι, τελικά, η σύγχρονη εκδοχή της έννοιας για τη μετά θάνατο ζωή, που μπορεί να είναι και καλύτερη από μια ζωή στο facebook.


Οι άνθρωποι πίσω από το facebook

Το facebook δεν πωλείται, τουλάχιστον προς το παρόν. Η κεφαλαιοποίησή του αποτιμάται στα 15 δισεκατομμύρια δολάρια. Εχει προσελκύσει τις μεγαλύτερες εταιρίες της δικτυακής οικονομίας, αλλά περιόρισε τη συμμετοχή τους σε μικρό ποσοστό των μετοχών. Ακούστηκαν αρκετές ενδιαφέρουσες φήμες περί εξαγοράς, αλλά καμία δεν ανταποκρίνεται, όπως φαίνεται, στην αλήθεια. Εξίσου ενδιαφέρουσα, όμως, είναι η πραγματικότητα για τη μετοχική σύνθεση της εταιρίας. Ο σταρ, αυτός που αναλαμβάνει να δανείζει πρόσωπο και φωνή στο facebook, είναι ο Μαρκ Ζούγκεμπεργκ, ο πρώην φοιτητής που δημιούργησε την υπηρεσία. Ο ίδιος έχει κατηγορηθεί πως «έκλεψε» την ιδέα από μια άλλη υπηρεσία. Στο διοικητικό συμβούλιο υπάρχουν άλλοι δύο άνδρες. Ο Τζιμ Μπρέιερ, που εκπροσωπεί ένα venture capital, και ο Πίτερ Θίελ. Ο Θίελ ξέρει από επενδύσεις. Είχε συμμετάσχει στη δημιουργία της πετυχημένης υπηρεσίας ηλεκτρονικών πληρωμών, του paypal. Ετσι, δέχθηκε να τοποθετήσει και 500.000 δολάρια στο facebook. Σήμερα το μερίδιό του αξίζει πάνω από 1 δισ. δολάρια.

«Μπορείς να έχεις μια τράπεζα που δεν κινδυνεύει από επανάσταση, αρκεί να την εγκαταστήσεις στο Βανουάτου», λέει ο Θίελ, που λατρεύει τους φορολογικούς παραδείσους και μισεί τους φόρους. Δεν είναι ο μόνος που το πιστεύει. Πιστεύει και άλλα. Πως ο ιδανικός κόσμος είναι έξω από τα όρια του πραγματικού, είναι εικονικός και ελέγχεται από μηχανές με νοημοσύνη υψηλότερη της ανθρώπινης. Αν πείτε πως λέει βλακείες, θα σας απαντήσει ότι με κάτι τέτοια έγινε πλούσιος και δεν θα έχει άδικο. Ας δούμε και το τρίτο μέλος του διοικητικού συμβουλίου, τον Τζιμ Μπρέιερ. Ο Τζιμ, μέσω των συμμετοχών του σε άλλες εταιρίες, είναι στενά, πολύ στενά, συνδεδεμένος με την Q-Tel. Τι είναι πάλι αυτό; Είναι ένα venture capital, ένα επενδυτικό κεφάλαιο, που ελέγχεται, επισήμως, από τη CIA. Σκοπός του είναι να συνδέει την καλή υπηρεσία με την τεχνολογία αιχμής, επενδύοντας σε εταιρίες με αντικείμενο χρήσιμο για τα ζωτικά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Αν μη τι άλλο, φακέλωμα τέτοιου μεγέθους έχει και ενδιαφέρον, αλλά και ζωτική χρησιμότητα για τα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών.'

Ερευνα...που πραγματοποιήθηκε σε αμερικανικά πανεπιστήμια έδειξε πως το facebook είναι το δεύτερο πιο σημαντικό πράγμα στον κόσμο, μαζί με το σεξ και την μπίρα. Πρώτο είναι το ipod. Κάθε μέρα 200.000 άνθρωποι δημιουργούν σελίδα στην υπηρεσία. Κάθε χρήστης «ανεβάζει» κατά μέσο όρο 44 φωτογραφίες συνδεδεμένες με το προφίλ του. Το facebook είναι ο έκτος δημοφιλέστερος δικτυακός τόπος στο Internet. Χώρες με τους περισσότερους χρήστες: ΗΠΑ, Καναδάς, Βρετανία, Αυστραλία, Τουρκία.